انتخاب آزاد

نویسنده مهمان: بهاره آروین

من اقتصاد نخوانده‌ام، دوست داشتم بخوانم اما نشد، جامعه‌شناسی خوانده‌ام و علوم سیاسی. سنت ایرانی دو رشته اخیر هم، مثل سنت بسیاری دیگر از رشته‌های علوم اجتماعی و انسانی، سنتی است فرانسوی، روشنفکرانه، متعهد و منتقد وضع موجود. این است که اصولا بسیاری از جامعه‌شناسان و عالمان سیاسی در ایران، عارشان می‌آید مدرنیته را با سرمایه‌داری و اقتصاد بازار آزاد و دولت حداقلی و مفاهیم مشابه تعریف کنند، بیشتر ترجیح می‌دهند بچسبند به رگ‌وریشه‌های فلسفی عقلانیت و فردگرایی و...«خرد نقاد خودبنیاد». با تمام این‌ها، من شخصا فکر می‌کنم مدرنیته در یک بستر اجتماعی- اقتصادی- سیاسیِ عینی و انضمامی متولد شد، رشد کرد و کم‌وبیش همین غول بی‌شاخ‌ودمی شد که سایه‌اش بر سر تمامی جوامع غیرغربی و درحال‌توسعه سنگینی می‌کند. اتفاقا به نظرم، برای یک جامعه‌شناس و عالم علوم سیاسی خیلی مهم است که آن بستر اجتماعی-سیاسی را واکاوی کند و ته‌توی تجربه زیسته فرد مدرن را درآورد. این است که وقتی چشمم به جمال تابناک این وبلاگ روشن شد، کلی ته دلم قند آب کردند که در میان فضای مسموم این روزهای چپ‌گرایی، به خصوص مد اخیر آمریکای لاتینی‌اش، بالاخره در یک جا هم، هرچند مجازی و وبلاگی، به این علایق لیبرال‌منشانه هم توجه نشان داده می‌شود اما...

می‌دانم، عنوان این نوشته کمی نامانوس است: «در باب نابسندگی اقتصاد و ریاضیات»، خواننده از همه‌جا بی‌خبر احتمالا این سوال را می‌پرسد که اقتصاد و ریاضیات؟ حالا چه صنمی دارند این‌دو با هم؟ اقتصاد یک علم تاحدزیادی انسانی-اجتماعی است و ریاضیات، فی‌نفسه و در شکل محض خود، اساسا علم نیست چراکه گزاره‌هایش گزاره‌های تحلیلی و بنابه‌تعریف درستی هستند که خبری (معرفتی) از جهان خارج را نصیب ما نمی‌کنند. اما خب چه می‌شود کرد، وقتی چندین پست در قدوم مبارک این وبلاگ نورسیده در شرح و بسط این است که اقتصاد خیلی علم مهم و همه‌کاره و جگرطلایی است و البته اقتصاد هم کلا بدون ریاضیات بی‌معناست و پیوند مبارکشان "ضروری" است و... از این دست افراط‌گری‌ها و بعضا یکسو‌نگری‌ها، خب طبیعی است که عنوان یک نوشته انتقادی، اقتصاد و ریاضیات را در کنار هم بیاورد. با این‌حال در محتوای این انتقاد باید این‌دو را از یکدیگر تفکیک نمود. درواقع دلایلی که می‌توان در باب نابسندگی اقتصاد ارائه کرد متفاوت از دلایلی است که در جهت نابسندگی ریاضیات می‌شود بیان نمود.