انتخاب آزاد

تجربه سهمیه بندی بنزین در ایران می تواند یک درس بزرگ برای روزنامه نگاران اقتصادی و تمامی تحلیل گرانی باشد که برای روزنامه ها در مباحث اقتصادی تحلیل می نویسند. آن روزها که بحث سهمیه بندی مطرح شد تقریبا همه طرفداران نظام بازار از این طرح حمایت کردند. به امید آنکه این طرح زمینه واقعی شدن قیمت بنزین یا همان عرضه بنزین به قیمت تمام شده را فراهم کند.در حالی که خود به خوبی می دانستند که سهمیه بندی یکی از آشکار ترین صورت های نقض آزادی انتخاب افراد است.

حال که مشخص شده واقعی شدن قیمت بنزین محقق نخواهد شد و به نوعی روزنامه نگاران از دولت رودست خوردند تنها این نکته باقی می ماند که حواسمان باشد دیگر با فرض های غلط به دنبال نتایج درست نباشیم.آنچه از آن در آن روزها دفاع شد امروز تنها به خلق بازارهای سیاه منتهی شده است. بازارهای سیاهی که اگر چه دولت انکارشان می کند ، اما وجود دارند...

دیروز خبری داشتیم که وزارت اقتصاد و دارایی تمایل دارد که قیمت بنزین در ایران به سطح قیمت جهانی آن برسد.تمایل مبارکی است قطعا که البته اجرای آن از حوزه اختیارات این وزارتخانه خارج است.از آن سو دیروز اخباری غیر رسمی هم منتشر شد که گویا وزارت بازرگانی ، بانک مرکزی و سازمان مدیریت اعلام کرده اند که رسیدن قیمت بنزین در ایران به نرخ های جهانی باعث خواهد شد که تورم در ایران 30 تا 40 درصد افزایش پیدا کند.

نمایندگان مجلس که نسبت به نظر وزارت اقتصاد و دارایی جلب شده بودند با اظهار نظر دوم اندکی عقب نشسته اند.این روزها از درون وزارت اقتصاد رگه هایی از تفکر عقلانی دیده می شود.راستش قبول اینکه بانک مرکزی و سازمان مدیریت چنین نظری داده باشند بعید است.اما این روزها آنقدر اتفاقات بعید در حوزه اقتصاد روی داده که لاجرم می توان این را هم شنید و تاسف خورد.

از نظر تئوریک (که به قول دکتر نیکنام شکست ناپذیر است ) افزایش قیمت یک کالا ، حالا به هر میزان هم که باشد ، تنها می تواند قیمت های نسبی را افزایش دهد و کاری به افزایش سطح عمومی قیمت ها ندارد.آن چه اصلی ترین موجب افزایش سطح عمومی قیمت ها است ، افزایش حجم پول در کشور است.که از قضای روزگار دولت نشان داده که دستی توانا در افزایش حجم پول از طرق مختلف دارد.

تنها اثر مستقیمی که افزایش قیمت بنزین روی قیمت ها دارد نرخ حمل و نقل درون شهری و تا حدودی برون شهری یا همان کرایه تاکسی خودمان است.دولت های ما هم که ماشاالله دست توانمندی در کنترل نرخ ها دارند و حتما این یکی را هم کنترل می کنند! به عقیده من سهم باربری درون شهری کالاها تا رسیدن کالای آماده برای فروش به آخرین فروشنده چندان نیست که بتواند تورمی که بانک مرکزی و سازمان مدیریت در نظر گرفته اند را ایجاد کند.حمل و نقل کالاها از بنادر و پایانه ها هم که معمولا با گازوییل انجام کی شود.خواهشی که می توان از کارشناسان داخل بدنه دولت داشت این است که لطفا با این گونه تفسیرها دست و دل نمایندگان مجلس را نلرزانید. آن هم در سالی که انتهای آن انتخابات را در پیش دارند.

گاهی فکر می کنم که پول چیزی مقدس و تولید ثروت فضیلت است. این اندیشه را دارم نه برای نفس آن بلکه برای توانایی های آن. پول وسیله ای است که قدرت انتخاب می آورد. و مخیر بودن و داشتن قدرت انتخاب همان آزادی است . آنکه پول بیشتری دارد از دامنه انتخاب گسترده تری برخوردار است و همین مساله دامنه آزادی های او را بیشتر می کند. و چه چیزی بهتر و والاتر از آزادی ؟ آیا نباید عامل آزادی را مقدس و تولیدش را فضیلت خواند؟

اما حکایت عجیب این آزادی آور این است که خود برای تولید به رعایت آزادی نیاز دارد.تولید ثروت و آزادی چنان به هم تنیده اند که جدا کردنشان غیر ممکن است.انحصارگری های دولتی اصلی ترین چیزی ست مه راه را بر تولید ثروت بسته و فرصت ها را از انسان ها می گیرد.در حقیقت این مساله به نوعی آزادی انسان ها را محدود می کند. و چه چیزی بدتر از محدود کننده آزادی ؟