انتخاب آزاد

روز دوشنبه 24 ارديبهشت 1386 در دانشگاه تهران همايش «دولت مدرن» برگزار شد. سعيد حجاريان از نظريه‌پردازان حزب مشاركت اسلامي كه از سياست به دنياي روشنفكري پا گذاشته است، مقاله‌اي ارايه داد. وي در بخشي از اين مقاله تاكيد كرد: «توسعه اقتصادي الزاما علت دموكراسي نيست. توسعه مي‌تواند محرك دموكراسي باشد و حتي تسهيل‌كننده آن، اما نمي‌توان اثبات كرد دموكراسي نمي‌آيد، مگر بعد از توسعه اقتصادي، نمي‌توان اثبات كرد دموكراسي ضرورتا مي‌آيد پس از توسعه اقتصادي. كشورهاي حاشيه خليج‌فارس را با درآمد سرانه بالاي 25 هزار دلار نگاه كنيد. كدامشان دموكراسي دارد؟» به نظرم مي‌رسد اين‌گونه داوري‌ها از سوي فردي در قد و قامت سعيد حجاريان موجب گمراهي علاقه‌مندان به مباحث تعامل اقتصاد و سياست مي‌شود و استدلال طرفداران «آزادي اقتصادي» مبني بر اين‌كه «آزادي سياسي» حاصل نمي‌شود مگر اين‌كه «آزادي اقتصادي» باشد را خدشه‌دار مي‌كند. دموكراسي ابزاري براي مقوله شريف آزادي است و چه بسا در برخي موارد كمي دموكراسي زيادي سد راه آزادي شود. نبايد توسعه اقتصادي كه شايد آمرانه باشد را با «آزادي اقتصادي» يكسان پنداشت. در اين همايش محمدرضا تاجيك، رييس سابق مركز بررسي‌هاي استراتژيك رياست جمهوري نيز در پايان سخنراني‌اش نتيجه گرفت: «تا زماني كه نتوانيم از فردگرايي بيرون آمده و با مقتضيات گروهي جمع نشويم، امكان دسترسي به دولت مدرن را نداريم». به نظر مي‌رسد وي دچار سوءبرداشت از مفاهيم «فردگرايي» و «دولت مدرن» شده است. اتفاقا «دولت مدرن» پديدار نمي‌شود مگر اين‌كه «فرديت» افراد ظهور واقعي داشته باشد و هر فرد بدون اين‌كه همواره چشم به سخاوت قدرت بالاتر – مثلا دولت داشته باشد براي خوشبختي و سعادت خويش تلاش كند و به استقلال برسد. وقتي فردي مستقل شد، دولت زورش كاسته مي‌شود و توانايي ديكته كردن خواسته‌هايش بر افراد را از دست مي‌دهد.